Strámannabrenna og steikt síld

​Það er dásamleg íþrótt að fylgjast með íslenskri þjóðmálaumræðu. Stundum er eins og menn mæti til leiks vopnaðir handriti sem þeir skrifuðu fyrir margt löngu og neiti hreinlega að leyfa textanum, sem þeir eiga að heita að vera að svara, að trufla góða leiksýningu. Nýjasta dæmið um þessa virtu leiklist er svarpistill Hjartar J. Guðmundssonar við grein Svanborgar Sigmarsdóttur um færeysk efnahagsmál.

​Ef þú, lesandi góður, hefur áhuga á að læra hvernig á að flýja tæknilega umræðu um vexti og matreiða villandi röksemdir, þá er grein Hjartar algjör lúxusveislubæklingur. Hún býður upp á tveggja rétta matseðil: Ein rækileg strámannabrenna og dálítil steikt síld í aðalrétt.

​Forrétturinn: Heimasmíðaður ESB-rammi

​Kíkjum fyrst á forréttinn, hinn klassíska strámann. Svanborg skrifaði grein um Færeyjar. Þar bendir hún á að eyjaskeggjar búi við stöðugt gengi, lága vexti og lítið atvinnuleysi sem tengist því að færeyska krónan er tengd þeirri dönsku (og þar með evrunni). Svanborg nefnir Evrópusambandið (ESB) ekki í samhengi við Færeyjar. Grein hennar snýst um peningastefnu og fastgengi, ekki inngöngu Færeyja í stórfjölskylduna í Brussel.

​En Hjörtur mætir á svæðið með fyrirfram hannaðan ESB-ramma. Hann byrjar greinina á því að ræða „hérlenda Evrópusambandssinna“ og tekst svo á við þá spurningu hvers vegna Svanborg tók Færeyjar sem dæmi en ekki eiginlegt evruríki. Svar Hjartar? „Það segir auðvitað sína sögu.“

​Já, það segir nefnilega þá sögu að Svanborg var að bera saman tvær litlar eyþjóðir í Norður-Atlantshafi. En Hjörtur þarf nauðsynlega að fá að rífast um og vera á móti því að ræða mögulega ESB-aðild, svo hann ákveður einhliða um hvað grein Svanborgar fjallar um. Hann eyðir svo drjúgum hluta greinarinnar í að útskýra af hverju Færeyingar vilji alls ekki í ESB og hve gott sé að stýra sjávarútveginum sjálfur. Það er glæsilegur sigur á fullyrðingu sem enginn setti fram.

​Aðalrétturinn: Söguleg síld um atvinnuleysi (e. Red herring)

​En Hjörtur stoppar ekki þar. Þegar Svanborg bendir á að Færeyjar hafi búið við stöðugleika og lága vexti eftir að Danmörk gekk í ERM II gengissamstarfið árið 1999, dregur Hjörtur upp úr vasanum hálfgerða sagnfræðilega afvegaleiðingu.

​Hann mætir sem sagnfræðingur og fræðir okkur á því að atvinnuleysi hafi sko líka verið lítið í Færeyjum á 8. og 9. áratugnum, áður en stóra efnahagskrísan þar skall á í upphafi þess tíunda.

​Þetta er fínasta sagnfræði, en hvernig á hún að hrekja punkt Svanborgar? Svanborg var ekki að halda því fram að Færeyingar hafi verið atvinnulausir á áttunda áratugnum; hún var að tala um að fastgengið hafi tryggt þeim lága og stöðuga húsnæðisvexti í nútímanum. Að segja að kerfið í dag sé ómerkt af því að það var líka lítið atvinnuleysi í öðruvísi hagkerfi fyrir tæpri hálfri öld er rökloftfimleikar til þess gerðir að afvegaleiða lesandann. Það útskýrir allavega engan veginn hvers vegna færeyskir húsnæðisvextir eru brot af þeim íslensku árið 2026.

​Danir geta hvenær sem er tekið sig úr sambandi!

​Toppurinn á kaldhæðninni er þó þegar Hjörtur útskýrir að tenging danska gjaldmiðilsins við evruna hafi „í raun ekkert með evruna sem slíka að gera“ heldur viðskipti við Þýskaland, og að Danir geti „hvenær sem er kippt þessari tengingu úr sambandi“.

​Vissulega geta þeir það. En þeir hafa bara valið að gera það ekki í tæp 40 ár (fyrst við þýska markið og svo evruna). Færeyingar njóta þessa stöðugleika á hverjum degi í gegnum færeysku krónuna, sem í raun er bara danska krónan í sparifötunum, fasttengd við evruna. Að hugga sig við að Ísland sé með frábæra krónu af því að Danir gætu tæknilega séð eyðilagt sitt eigið kerfi ef þeir fengju skyndilega áhuga á íslenskri verðbólgu, er stórkostleg rökfimi.

​Grein Hjartar er skemmtilegt dæmi um það sem gerist þegar viðbragðshvötin er skjótari en lesskilningurinn (eða kannski skilur hann en velur bara að afvegaleiða). Þegar menn eru búnir að ákveða fyrirfram hvernig beri að skilja málflutninginn og matreiða hann í samræmi við það, þá skiptir í raun engu máli hvað stendur í raun og veru í greininni sem hann er að svara.

​Við skulum endilega halda áfram að ræða peningamál, en næst væri ágætt að sleppa því að elda síld á strámannabrennu, það á til að brenna réttina við.