Prófessor á gapastokk: Þegar hagfræðin víkur fyrir blekkingum

​Í nýlegri grein í Morgunblaðinu eftir Ragnar Árnason, prófessor emeritus í hagfræði, er dregin upp nokkuð dökk mynd af efnahagslegri stöðu Evrópusambandsins. Greinin, sem ber yfirskriftina „Efnahagsleg hnignun ESB“, styðst við línurit yfir hlutdeild sambandsins í heimsframleiðslu frá 1990 til 2024 til að rökstyðja að bandalagið sé í frjálsu falli.

Vandamálið? Greinin notar sérvalda tölfræði (e. cherry-picking) á svo villandi hátt að hún setur fræðileg heilindi höfundarins á hálfgerðan gapastokk. Það sem línuritið sýnir nefnilega ekki er minnkandi framleiðsla í Evrópu, heldur mesta efnahagsundur sögunnar annars staðar í heiminum.

​Raunveruleg útskýring á línuritinu: Uppgangur Kína og Indlands

​Það sem línuritið sýnir í raun er prósentuhlutdeild, ekki raunverulegan vöxt. Þróun þeirrar hlutdeildar útskýrist nánast alfarið af gríðarlegum uppgangi ríkja utan Vesturlanda, fyrst og fremst tveggja risa í Asíu:

• ​Kína: Árið 1990 var hlutdeild Kína í hagkerfi heimsins óveruleg (innan við 2%). Síðan þá hefur landið upplifað fordæmalausan hagvöxt, lyft hundruðum milljóna manna úr fátækt og er í dag annað stærsta hagkerfi heims á nafnvirði (og það stærsta ef miðað er við kaupmátt).
• ​Indland: Samhliða hefur Indland vaxið gríðarlega hratt og hefur skipað sér í sess sem fimmta stærsta hagkerfi heims, með einn hraðasta hagvöxt allra stórvelda.

​Þegar þessir tveir risar, sem hýsa rúmlega þriðjung mannkyns, stækka hagkerfi sín á þessum hraða, stækkar heildarkaka heimsbúsins gríðarlega.

​Evrópusambandið hefur ekki dregist saman í krónum og aurum mælt; efnahagur þess hefur vaxið jafnt og þétt á þessu tímabili. En ef kakan stækkar hratt vegna þess að nýir aðilar mæta svangir til leiks, þá minnkar prósentustærð þinnar sneiðar sjálfkrafa, jafnvel þótt sneiðin þín hafi í raun stækkað í grömmum talið. Að kalla það „efnahagslega hnignun“ að fátækari ríki heims séu að lyfta sér upp úr fátækt er í besta falli undarleg „hagfræði".

​Menntunin á gapastokknum

​Það sem gerir þessa grein sérstaklega alvarlega er titill höfundarins. Sem prófessor emeritus í hagfræði veit (eða ætti að vita) Ragnar Árnason ósköp vel hver munurinn er á raunvexti og hlutfallslegri hlutdeild í stækkandi heild. Hann veit líka (eða ætti að vita) að það er fræðileg lágkúra að nota hlutfallstölu til að lýsa samdrætti þegar raunveruleg framleiðsla hefur aukist.

​Með því að setja tölfræðina fram á þennan meðvitað misvísandi hátt, eingöngu til að þjónkast við pólitíska andstöðu gegn ESB, fórnar hann hlutlægni sinni. Það þarf engan prófessorsgráðu til að sjá í gegnum þessa blekkingarleikfimi, hver sem er getur flett ofan af þessu. Þegar fræðimenn nota nafnbót sína til að matreiða vísvitandi blekkingar, fórna þeir staðreyndum á altari áróðurs. Þá er það ekki viðfangsefnið sem hnýtur, heldur fellur þeirra eigin trúverðugleiki í valinn.