08.05.2026 - Svarthol
Getum við séð fortíðina með því að nota svarthol sem risavaxna baksýnisspegla? Hér skoðum við hvernig þyngdarkraftur getur beygt ljós svo mikið að við gætum, fræðilega séð, horft á jörðina fyrir milljónum ára.
Í nýlegum þætti af hlaðvarpinu The Rest is Science var rætt um kenningu sem fær mann til að endurskoða margt sem maður veit um sjón og tíma. Hugmyndin er þessi: Ef við gætum staðsett okkur rétt, þá væri fræðilega hægt að sjá mynd af jörðinni eins og hún leit út fyrir mörgum árum, með því að horfa á svarthol, eða óbeint allavega.
Hvernig virkar þetta?
Svarthol hafa svo gríðarlegan þyngdarkraft að þau beygja sjálfan rúmtímann. Þegar ljós (sem ber með sér myndir af jörðinni) ferðast í átt að svartholi, getur það lent í því sem kallast ljóshvolf (photon sphere).
Á þessu svæði er þyngdarkrafturinn svo nákvæmlega stilltur að ljóseindirnar fara ekki beint ofan í svartholið, heldur sveigjast þær í hring í kringum það. Sumar af þessum ljóseindum gætu gert hálfan eða heilan hring og þeyst svo aftur út í geiminn og svo beint til baka til okkar.
Horft í eigin hnakka
Ef við gætum beint ofur-sjónauka að réttan stað við svarthol, gætum við fræðilega séð ljós sem yfirgaf jörðina fyrir þúsundum eða milljónum ára, fór hringinn í kringum svartholið og sneri aftur til okkar. Við værum bókstaflega að horfa á „endurskin“ af fortíð okkar.
Er þetta gerlegt?
Í raunveruleikanum er þetta hægara sagt en gert:
- Fjarlægðin: Næsta svarthol er í mörg þúsund ljósára fjarlægð. Myndin væri því mjög gömul en líka ótrúlega dauf.
- Upplausnin: Við þyrftum sjónauka á stærð við heila reikistjörnu, eða jafnvel stærri, til að greina einhver smáatriði í þessu endurkastaða ljósi.
En pælingin er heillandi, Alheimurinn geymir myndir af öllu sem hefur gerst, ef maður kann bara að staðsetja sig rétt við risavaxinn baksýnisspegil geysilegs þyngdarkrafts.
Hér má svo sjá myndband frá The Rest is Science um efnið.
