ESB: Staðreyndir handan hræðsluáróðurs

Í aðdraganda þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið er mikilvægt að við ræðum málin af yfirvegun. Oft er reynt að mála upp mynd af „ómöguleika“ og hræða okkur með því að reglur sambandsins séu eins og óhreyfanlegir steinar í vegi okkar. En ef við rýnum í reynslu annarra þjóða og raunverulegt regluverk sambandsins, blasir önnur mynd við.

Yfirráð yfir fiskimiðunum

Það er oft fullyrt að íslensk mið yrðu tekin yfir af erlendum togaraflota við inngöngu. Grundvallarreglan um „hlutfallslegan stöðugleika“ tryggir hins vegar að veiðiheimildir byggjast á sögulegri veiðireynslu. Þar sem aðrar þjóðir hafa ekki sögulega reynslu á Íslandsmiðum, eiga þær einfaldlega engan rétt til kvóta hér. Við höldum okkar hlut vegna þess að við höfum alltaf veitt hann. Samhliða þarf að tryggja farsælar lausnir varðandi eignarhald á auðlindinni, sem er eitt af þeim stóru málum sem við þurfum að leysa við samningaborðið.

Ný tækifæri fyrir landbúnað og neytendur

Íslenskur landbúnaður mun standa frammi fyrir breytingum, en hann mun ekki leggjast af. Reynslan frá löndum eins og Finnlandi sýnir að hægt er að semja um sérstaka norðurslóðastyrki (Arctic Agriculture) til að verja framleiðslu við krefjandi aðstæður. Á móti kemur gríðarlegur ávinningur fyrir almenning: Niðurfelling tolla mun lækka matvælaverð til muna og auka kaupmátt íslenskra heimila sem í dag búa við eitt hæsta vöruverð í heimi. Einnig í þessum flokki þarf að halda vel á samningamálum við ESB til að fá samning sem að tryggir landbúnað í landinu.

Fullveldi í bið eða við samningaborðið?

Margir dásama EES-samninginn sem „öruggu leiðina“. Staðreyndin er hins vegar sú að við innleiðum þegar stóran hluta af regluverki ESB án þess að fá að segja eitt einasta orð um þær. Við bíðum úti á gangi á meðan hinar þjóðirnar taka ákvarðanirnar. Innan sambandsins fengjum við hins vegar sæti við borðið og, það sem meira er, neitunarvald í stærstu hagsmunamálum eins og sköttum og utanríkismálum. Þar er vægi Íslands nákvæmlega það sama og stærstu ríkjanna.

Hæstu hússjóðsgjöld í heimi

Á meðan við „berjum hausnum við steininn“ í biðsali EES, þá borgar almenningur það dýru verði. Við greiðum hæstu „hússjóðsgjöld“ í heimi í formi 10% stýrivaxta, verðtryggingar sem étur upp eignir og óstöðugs gjaldmiðils (hrunið er m.a. gott dæmi um hrun gjaldmiðilsins, ásamt gengisfellingum síðustu aldar svo einhver dæmi séu nefnd). Það er dýrt að standa úti í kuldanum. Frændur okkar í Danmörku, Svíþjóð og Finnlandi hafa sýnt að það er hægt að reka farsæl samfélög innan sambandsins með mun lægra vaxtastigi og meiri stöðugleika en þekkist hér á landi.

Húsnæðismarkaðurinn og heimaverkefnin

Stundum er látið eins og húsnæðisvandi í evrópskum borgum sé Evrópusambandinu að kenna. Hið rétta er að húsnæðis- og skipulagsmál eru fullveldisréttur hvers ríkis. ESB hefur ekkert boðvald yfir því hvernig við skipuleggjum þau mál. Munurinn er hins vegar sá að ríki innan sambandsins hafa betri tæki, eins og stöðugri gjaldmiðil, til að vinna með. Skipulagið er og verður alltaf heimaverkefni sem við leysum sjálf, það er í okkar höndum að byggja upp gott samfélag, já eða jafnvel klúðra málum, sem er nákvæmlega eins og það hefur verið hingað til.

Sameiginlegar lausnir í málefnum flóttafólks

Oft er látið eins og aðild að ESB myndi opna flóðgáttir í málefnum hælisleitenda. Hið rétta er að Ísland er þegar hluti af hinu evrópska samstarfi í gegnum Schengen og Dublin-reglugerðina. Við fylgjum nú þegar sömu leikreglum og aðildarríkin en sitjum aftur úti á gangi þegar þær eru hannaðar.

Fjöldi umsókna ræðst miklu frekar af ástandi í heiminum, stríðsátökum og landfræðilegri legu en aðild ríkja að ESB. Sem aðildarríki fengjum við hins vegar beinan aðgang að samstarfi um landamæragæslu, gagnasöfn og stuðningskerfi sem gætu hjálpað okkur að takast á við þessar áskoranir á skipulagðari hátt. Það er skynsamlegra að vera hluti af lausninni við samningaborðið en að vera óvirkur þiggjandi reglna sem aðrir skrifa.

Samningar byggðir á hagsmunum

Evrópusambandið er pólitískt samband byggt á málamiðlunum. Malta fékk sína 25 mílna fiskveiðilögsögu og Danmörk fékk undanþágur vegna fasteignakaupa útlendinga svo einhver dæmi séu nefnd. Það er engin ástæða til að ætla að Ísland fái ekki sambærilegar sértækar lausnir. Til að finna út hvaða sértæku lausnir bjóðast þurfum við að setjast að samningaborðinu.

Við myndum aldrei ganga inn blindandi. Við klárum samninginn og sjáum hvað er í boði. Ef hann þjónar ekki hagsmunum okkar, þá segir þjóðin einfaldlega NEI í þjóðaratkvæðagreiðslu. Raunverulegt kjarkleysi felst í því að þora ekki einu sinni að setjast við borðið og sjá hvað er í boði fyrir íslensk heimili, fyrirtæki og fólkið í landinu.